23 شهریور 1394 منتشرشده در مقالات نوشته شده توسط 

معرفی مدیریت جامع پسماند درکاهش انتشار گازهای گلخانه ای مطلب ویژه

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

 مسائل زیست‌محیطی، بخصوص "تغییرات آب و هوایی"، به دلیل افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای در چند دهه اخیر، مسأله‌ای جهانی شده است. انتشار CO2مهمترین عامل در افزایش گازهای گلخانه‌ای می‌باشد. سرانه انتشار CO2 در ایران از سال 1346 تا 1386، یازده برابر شده است و از CO2سرانه در فرانسه، ترکیه، عربستان و بسیاری از کشورها بالاتر است.

از اثرات مدیریت پسماندهای عادی تولیدی در شهرها و روستاها می توان بر تاثیر آن در آلودگی های آب )سطحی و زیر زمینی) خاک و هوا اشاره نمود، با عنایت به عضویت ایران در کنوانسیون توکیو و پذیرش تعهدات آن توسط دولت و مجلس جمهوری اسلامی ایران و بر اساس مفاد این کنوانسیون جمهوری اسلامی ایران متعهداست ضمن ارائه گزارش از وضعیت و نرخ انتشار گازهای گلخانه ای در کشور نسبت به کاهش تولید و انتشار این گازها اقدام نماید.

در سيستم مديريت مواد زايد جامد، با توجه به ميزان توليد و تركيب پسماند، گزينه هاي مختلفي براي مديريت آن وجود دارد كه علاوه بر هزينه هاي اقتصادي، بار محيط زيستي مختلفي در بر دارند. از نقطه نظر محيط زيستي، نتايج اين مطالعه نشان داد كه كمپوست كردن به عنوان يكي از گزينه هاي مديريتي و نيز ایجاد كارخانه بازيافت نقش مهمي در كاهش بار آلاينده ها و نيز مصرف انرژي ناشي از سامانه مديريت پسماند دارد.

  مقدمه

معضل پسماندها یکی از مشکلات مهم جامعه شهری می باشد که چنانچه راه حل های اصولی برای آن اندیشیده نشود، آلودگی شدید خاك و آبهای سطحی و زیرزمینی را به همراه خواهد داشت. در ایران وظیفه اصلی مدیریت پسماندهای عادی بر عهده شهرداری هاست. در حال حاضر بخشی از اعتبارات شهرداری ها صرف جمع آوری و دفع پسماندها می شود. کمبود اراضی مناسب ، فقدان قوانین و مقررات کارآمد، نبود نظارت بر نحوه فعالیت های دفع و مدیریت پسماندها، ضعف تکنولوژی، مکان یابی نامناسب محل های دفن و کمبود اعتبارات از عمده ترین موانع مدیریت پسماندها در کشور محسوب می شوند . از سوی دیگر تمرکز و توسعه صنایع مختلف در شهرهای کشور، مشکلات مدیریت پسماندها خصوصاً پسماندهای صنعتی را دو چندان نموده است، چرا که در موارد متعددی مشاهده می شود که پسماندهای صنعتی نیز به همراه پسماندهای شهری دفع می گردند. با توجه به ماهیت پسماندهای صنعتی که بعضاً در زمره پسماندهای خطرناك محسوب می شوند، این امر می تواند خطرات جبران ناپذیری را برای انسان و محیط زیست به همراه داشته باشد )عبدلی، 1387)

 

مشكلات و تنگناهای مدیریت پسماند

افزایش جمعیت، توسعه شهرنشینی، افزایش رفاه اجتماعی و... میل به مصرف و به تبع آن تولید را افزایش داده است

(Metin et al., 2003)رشد ناموزون شهرنشینی و تمرکز جمعیت در بخش های خاصی از کشور، مدیریت شهری به ویژه مدیریت پسماندهای شهری را با مشکلات عدیده ای مواجه نموده و فقدان استراتژیهای مدون برای برخورد با  این معضل، مشکلات گوناگونی را در اکثر شهرهای کشور به وجود آورده است )عبدلی، 1387).  فقدان آمار و اطلاعات، ضعف مدیریت، کمبود نیروهای متخصص در شهرداری ها و... از عمده ترین مشکلات و تنگناهای مدیریت پسماند در کشور محسوب می شوند.

 

 مشكلات كالبدی و محیطی مدیریت پسماند

تراکم نقاط شهری و به تبع آن تراکم جمعیت، موج ایجاد مراکز بزرگ تولید پسماند می شود که این مساله به نوبه خود سبب انجام دفع غیر بهداشتی در سطح شهرها و روستاها و ایجاد کانون های آلودگی متعدد آلودگی شده (Chung and Carlos, 2008 ) که این نیز موجبات تغذیه وحوش از پسماند و آسیب به حیات وحش و همچنین تعلیف دام از پسماند و انتقال آلودگی و بیماری از طری زنجیره غذایی )شیر و گوشت( به انسان را فراهم می آورد .( Tanaka, 1999 ) از سوی دیگر عدم رعایت ملاحظات زیست محیطی توسط مسئولین اجرایی، به عنوان مثال دفع پسماندها به صورت مخلوط و در مکان های روباز در اطراف شهرها سبب انتقال آلودگی و بیماری های مختلف به شهروندان می شود )عبدلی، 1387).  تمام این مسائل در کنار جمع آوری و دفع پسماندهای بیمارستانی، صنعتی، شهری و سایر منابع تولید به صورت مخلوط و غیر اصولی و نیز فقدان شبکه سیستماتیک و استاندارد مدیریت پسماندهای شهری برای اجرای عناصر موظف و پشتیبان، سبب می شود که مشکلات کالبدی و محیطی این بخش، بیشتر نمایان شود ( Van, 1996 )

   در قرن بيستم، فن آوري هاي مد يريت پسماند توسعه قابل توجهي داشته است . تا قبل از سال ۱۹۵۰  ميلادي دربيشتر نقاط جهان، پسماند شهري به طور عمده درگودال هاي روباز دفع مي شد(هيك من، ۲۰۰۰). اما امروزه مديريت پسماند شهري شامل فن آوري هاي پيشرفته است كه سلامت اجتماع و محيط زيست را بيشتر تامين مي كند (دياز و واريث ، ۲۰۰۵.(  مديريت جامع مواد زايد جامد (IWM[1]) راهكار اصلي در برخورد با پسماند شهري است . در مديريت جامع پسماند، علاوه بر دفن بهداشتي وزباله سوزها روش هاي ديگري مانند كمپوست و باز يافت هم استفاده مي شود (عبدلي، ۲۰۰۶).

   شكل ١ نشان دهنده سامانه مد يريت جامع مواد زايد جامد شهر ي([2]MSW) است (دياز،۲۰۰۴.(

   هدف از مديريت جامع پسماند ، بهينه كردن سامانه مديريت پسماند است . انتخاب اجزاي سامانه مديريت جامع و تعيين درصد سهم هريك از اجزاء در سامانه مديريت مواد زايد جامد به عوامل مختلف وابسته است )عبدلي،۲۰۰۶ (.

 

شکل١- اجزای سامانه جامع مدیریت پسماند شهری (دیاز،۲۰۰۴)

تاریخچه مدیریت موادزائددرجهان

   زباله یاپسماند ازدیرباز بازندگی انسان همراه بوده وبه علت استعداد بالقوه اش برای فاسدشدن، همواره منبع ومحیط مناسبی برای رشد ونمو انواع موجودات و انتشار آلودگی ها درمحیط زیست بوده است.

   در گذشته باتوجه به ساده بودن زندگی ها ونزدیک بودن انسان ها به طبیعت ومصرف همگن با طبیعت، پسماندهای حاصل نیز به راحتی درمحیط زیست قابلیت برگشت وتجزیه را داشتند وآسیبی به محیط زیست نمی رساندند. با توسعه شهرها، افزایش جمعیت، صنعتی شدن جوامع وتغییر الگوهای مصرف ناشی از عرضه موادغذایی درانواع بسته بندی های تهیه شده از مواد مصنوعی به مرور پسماندهای حاصل از مصرف هم درکمیت و هم درکیفیت رشد کرده ومتنوع گشت و موجب بروز انواع مشکلات و مسائل پیچیده زیست محیطی گردید؛ بطوریکه ازحدود یک قرن پیش کشورهای پیشرفته صنعتی به فکر چاره جویی برآمدند. اولین گام های مدیریت مواد زائد جامد با سوزاندن زباله وتولید انرژی از آن آغاز گردید.بدین ترتیب اولین کارخانه زباله سوز درسال ۱۸۷۰درلندن احداث گردید. گرچه از همان سال ها و به تدریج در کشورهای مختلف مقررات ودستورالعمل هایی برای مدیریت پسماندها تدوین شد، لکن کشورهای پیشرفته تحت عنوان قانون فراگیرپسماندها از اوایل دهه ۱۹۶۰نسبت به تصویب و تدوین آن اقدام نمودند؛ بطوریکه درکشور سوئد اولین قانون زباله درسال ۱۹۶۰و در آلمان درسال۱۹۷۲به تصویب رسید.باتوجه به اهمیت موضوع پسماندها واثرات آن دراقتصادجامعه، قانون زباله در اتحادیه اروپا پس از چندین بارتغییر واصلاح نهایتا در اوایل دهه ۱۹۹۰تحت عنوان"اقتصادگردشی وقانون زباله" به تصویب رسید که براساس برنامه های زمان بندی شده قرار بود تاسال ۲۰۱۰دیگر هیچگونه زباله ای دفن نشود وبدین ترتیب حلقه های تولید، مصرف و بازیافت را به هم متصل نمایند.(عباسی، سیاوش۱۳۸۳)

 

تاریخچه مدیریت موادزائددرایران

   در کشورما اولین برنامه ریزی ها برای برای برخوردصنعتی بازباله از سال۱۳۴۶شروع شد. در آن سال اولین واحد تولید کمپوست اززباله توسط بخش خصوصی و به صورت نیمه صنعتی درشهر اصفهان احداث گردید. در پی آن درسال ١٣٤٨شهرداری تهران طی قراردادی با یک شرکت انگلیسی اولین کارخانه کمپوست تهران را در صالح آباد، محلی در جنوب شهرتهران احداث نمود. بعد از انقلاب اسلامی، در وزارت صنایع ستادی تحت عنوان"ستاد کودگیاهی" تشکیل شد. این ستاد در سال ١٣٦١ باتدوین برنامه ای، احداث ٥ کارخانه کمپوست را در ٥ شهر بزرگ کشور شامل اصفهان، مشهد، تبریز، شیراز و رشت در دستورکارخود قرارداد. احداث این کارخانه ها بعدا به شهرداری های شهرهای مذکور محول شد. در سال ١٣٧٠ باتصویب وزارت کشور، در شهرداری تهران سازمانی تحت عنوان "سازمان بازیافت وتبدیل مواد" تشکیل شد و مدیریت زباله ها در شهرتهران به این سازمان محول گردید. این سازمان به ترتیب درسایر مراکز استان ها نیز ایجادگردیده وفعالیت هایی را در زمینه ساماندهی و بهینه سازی عملیات جمع آوری، حمل ونقل، بازیافت ودفع پسماندها انجام داده، برنا مه هایی را تدوین نموده اند و پروژه هایی در دست انجام دارند. (پژوهشکده جامعه پژوهی وبرنامه ریزی المیزان،١٣٨٣)

   از اقدامات قابل توجهی که در زمینه قانونمند کردن مدیریت پسماندها در کشور انجام شد، تصویب "قانون مدیریت پسماندها" توسط مجلس شورای اسلامی درتاتاریخ ٢٠/٢/١٣٨٣می باشد که بایدآن را اقدام بسیار مهم ونقش آفرین درتاریخچه مدیریت پسماندها درتاریخچه مدیریت پسماندها در ایران دانست (سازمان بازیافت وتبدیل مواد شهرداری تهران،١٣٨٣، کتابچه قانون مدیریت پسماندها،چاپ اول)

تعريف پسماند و انواع آن

   پسماند  به مواد جامد، مايع و گاز (غير از فاضلاب) گفته مي شود كه به طور مستقيم و يا غيرمستقيم حاصل از فعاليت انسان بوده و از نظر توليد كننده زائد تلقی مي شود.

 

انواع پسماند :

١_  پسماندهاي عادي : به كليه پسماندهايي گفته مي شود كه به صورت معمول از فعاليتهاي روزمره انسانها در شهرها، روستاها و خارج از آنها توليد مي شود از قبيل زباله هاي خانگي و نخاله هاي ساختماني.

۲ _ پسماندهاي پزشكي (بيمارستاني) : به كليه پسماندهاي عفوني و زيان آور ناشي از بيمارستانها، مراكز بهداشتي، درماني، آزمايشگاههاي تشخيص طبي و ساير مراكــــز مشابه گفته مي شود. ساير پسماندهاي خطرناك بيمارستاني از شمول اين تعريف خارج است.

۳_  پسماندهاي ويژه : به كليه پسماندهايي گفته مي شود كه بدليل بالا بودن حداقل يكي از خواص خطرناك از قبيل سميت، بيماريزايي، قابليت انفجار يـــــا اشتعال، خورندگي و مشابه آن به مراقبت ويژه نياز داشته باشد و آندسته از پسماندهاي پزشكي و نيز بخشي از پسماندهاي عادي، صنعتي، كشاورزي كه نياز به مديريت خاص دارند جزء پسماندهاي ويژه محسوب مي شوند.

۴ _ پسماندهاي كشاورزي : به پسماندهاي ناشي از فعاليتهاي توليدي در بخش كشاورزي گفته مي شود از قبيل فضولات، لاشه حيوانات ( دام، طيور و آبزيــــان) محصولات كشاورزي فاسد و يا غيــرقابل مصرف.

 ۵_  پسماندهاي صنعتي : به كليه پسماندهاي ناشي از فعاليتهاي صنعتي و معدنــي و پسماندهاي پالايشگاهي صنايـــع گاز، نفت و پتروشيمي و نيروگاهي و امثال آن گفته مي شود از قبـــيل بــــراده ها، سرريزها و لجنهاي صنعتي.(رفعتی،1383)

 

توسعه مدیریت پسماندها

   مدیریت پسماند عبارتندازمجموعه مقررات مرتبط باکنترل تولید، ذخیره، جمع آوری، حمل ونقل، پردازش ودفع پسماند منطبق بربهترین اصول بهداشت عمومی، اقتصاد، علوم مهندسی، حفاظت ازمحیط زیست، زیبایی شناختی و دیگرملاحظات زیست محیطی وهمچنین نگرش عموم است.باتوجه به این تعریف، مدیریت پسماند کلیه موارد اداری، مالی، قانونی، طراحی و مهندسی برای حل مشکلات پسماندرادر برمی گیرد. راه حل هاممکن است شامل ارتباطات میان بخشی پیچیده ای بین رشته هایی مثل علوم سیاسی، طراحی منطقه ای وشهری، جغرافیا، اقتصادف بهداشت عمومی، جامعه شناسی، جمعیت شناسی وآمار، ارتباطات وحفاظت ازمنابع وهمچنین مهندسی وعلوم موادمی باشد. (چوبانگلوس و همکاران،1992)

بسیاری ازقواعدو روشهای اصلی امروزی مورد توجه درمدیریت پسماند روش های جدیدی نیستند وحتی از آن زمان هم شناخته شده بوده اند.برای مثال اگرچه کامیون ها جایگزین گاری های اسبی شوند، ولی روش اصلی جمع آوری پسماندبه همان صورت(کارگرمدار)باقی مانده اند(تهیه داده های یکنواخت برای اهداف مقایسه ای هنوز هم یک نیاز بسیارمهم است.)

عمده ترین روش های شناخته شده دفع نهایی پسمانددر آغاز این قرن عبارتند از:

١)دفع درزمین   

 ٢)دفع درآب   

 ٣)شخم زدن ومخلوط کردن باخاک  

 ٤)تغذیه حیوانات 

 ٥)کاهش  

 ٦)سوزانیدن

- تکامل وسایل مورداستفاده درجمع آوری پسماند

الف)گاری های اسبی تقریباً سال١۹٠۰

ب)ماشین های موتوری باتایرهای خشک

ج)وسائل مدرن جمع آوری مجهزبه مکانیزم تخلیه کننده مخزن(چوبانگلوس و همکاران،1992)

 

مدیریت مواد زاید جامد شهری

   مدیریت مواد زاید جامد شهری عبارت است از یک سیستم پیچیده، منسجم و پویا که از دو بخش اصلی عناصر موظف و عناصر پشتیبانی تشکیل شده است. این سیستم باید به گونه ای عمل نماید که منابع طبیعی در بلند مدت حفاظت پایدار و در خور داشته باشد و هیچ گونه مخاطراتی محیط زیست و بهداشت عمومی ما را تهدید ننماید. این سیستم در سالیان طولانی یک سیر تکاملی را سیر نموده است.(گوهری مکمل،1387)

 

- عناصرموظف درسیستم مدیریت پسماند

    مشکلات مربوط به مدیریت پسماند، به علت کمیت وکیفیت ناهمگون پسماند، گسترش بی رویه مناطق شهری، محدودیت های مالی در خدمات عمومی شهرهای بزرگ، اثرات فناوری ومحدودیت های اساسی در مقوله انرژی وموادخام درجوامع امروزی بسیار پیچیده است. درنتیجه برای اجرای موثرومنظم مدیریت پسماندلازم است که تمام جنبه های اساسی وارتباطات موثرشناخته شوند، برای همگونی ایده ها منطبق شده و بطورواضح درک گردند. دراین نوشتار فعالیت های مرتبط با مدیریت پسماند ازتولید تادفع نهایی به ٦ عنصرموظف گروه بندی شده است:

۱) تولید پسماند

۲) جابجایی وتفکیک، ذخیره سازی وپردازش از مبدا

۳) جمع آوری

۴) تفکیک، پردازش،تغییروتبدیل پسماند

۵) حمل ونقل

۶) دفع(چوبانگلوس و همکاران،1992)

ارتباط متقابل بین عناصرموظف درسیستم مدیریت پسماند در دیاگرام نشان داده شده است:

 

                                                                                      

شکل2: بخش عناصر موظف سیستم مدیریت مواد زاید جامد شهری

 

بادرنظر گرفتن هریک از عناصربطورجداگانه این امکان وجود دارد که:

١)جنبه های اساسی وروابط موثردر هرعنصرتعیین شود.

۲)تاجایی که ممکن است روابط کمی به منظورمقایسه، تحلیل وارزیابی مهندسی مشخص گردد.

   تفکیک عناصرموظف این امکان را می دهد که چارچوبی برای ارزیابی اثرات تغییرات موردنظر وپیشرفت های آتی فناوری توسعه دهیم. برای مثال وسیله انتقال درجمع آوری پسماند از گاری های اسبی به وسایل موتوری تغییر کرده است، اما روش های اصلی جمع آوری که همان جابجایی دستی- بدنی می باشند، همچنین بدون تغییر مانده است. درزیر به جزئیات این عناصر موظف پرداخته می شود که هدف آن معرفی جنبه های فیزیکی مدیریت پسماند به خواننده وایجاد چارچوب مفیدی برای نظارت به فعالیت های مرتبط با مدیریت پسماند می باشد.

   ۱)تولیدپسماند: شامل فعالیت هایی است که درآن مواد بی ارزش یاباید دور ریخته شوند ویا برای دفع، جمع آوری گردند. برای مثال پوسته های شکلات بعداز خوردن شکلات، ارزشی برای صاحبان آن ندارند واغلب در بیرون ازمنزل ریخته می شوند.

   توجه به این نکته الزامی است که درتولید پسماندمراحل مشخصی وجود دارد واین مراحل برای هر نوع پسماند متفاوت است. گرچه درحال حاضرتولیدپسماند فرآیندی است که درحد وسیعی غیرقابل کنترل است، اما درآینده کنترل بیشتری درتولید آن اعمال خواهد شد. گرچه درگذشته کاهش ازمبدا به وسیله مسئولین پسماند کنترل نمی شد، امادر حال حاضر این روش در در ارزیابی سیستم بعنوان روش محدودسازی مقدار پسماند تولید شده محسوب می شود.

   دربخش عنصرموظف تولید زباله بررسی چندین نکته مهم تلقی می شود که در زیربه آنها اشاره شده است:

- کمیت مواد زایدجامد: کل موادزایدجامد تولید شده راکمیت آن بیان می نمایند. متغیرهای بسیاری از جمله سطح سواد افراد، موقعیت جغرافیایی منطقه، فصول سال، آگاهی های زیست محیطی وبهداشتی براین میزان تاثیرگذار می باشد.

-کیفیت موادزاید جامد: اجزا تشکیل دهنده مواد زائد جامد راکیفیت آن بیان می نمایند متغیرهای بسیاری از جمله اماکن تولید، وضعیت اقتصادی مردم وفصول سال برآن تاثیرگذار می باشد.

-سرانه تولیدمواد زایدجامد: به متوسط تولیدمواد زایدجامد برای یک فرد اصطلاحاً سرانه تولید زباله گفته می شود. این میزان براساس مقیاس روز، ماه وسال بیان می گردد.

-حجم وچگالی مواد زایدجامد: معمولاواحد اندازه گیری حجم زباله، لیتر یامترمکعب می باشد. چگالی موادزاید جامد عبارت است از وزن یک مترمکعب زباله که نشان دهنده فشردگی لایه های مختلف مواد زایدجامد نیز می باشد.

-ترکیب شیمیایی موادفسادپذیر زباله شهری: بیش از ٧٠% از زباله های شهری اختصاص به موادفسادپذیر دارد. مکان مناسب جهت دفن این حجم از زباله یکی ازمشکلات سیستم های مدیریتی درسطح کلان می باشد، بخش فسادپذیر زباله قابلیت تولید کود کمپوست را دارند. کود حاصله می تواند جهت اصلاح خاک مورد استفاده قرار گرفته شود. درصورت استفاده جهت مصرف گیاهان، گیاهان مواد مغذی مورد نیاز فریش رااز کودهای مطرح شده تامین می نمایند، از عناصر مغذی می توان به کربن آلی، ازت، فسفر، کلسیم ومنیزیم اشاره نمود.

-درصد رطوبت: عبارت است از میزان رطوبت در واحد وزن خشک مواد زایدجامد می باشد. یکی از شرایط تهیه کمپوست داشتن رطوبت وزنی بیش از۵۰% درمواد قابل تبدیل به کود می باشد(عمرانی،۱۳۷۷)

   ۲)جابجایی، تفکیک، ذخیره و پردازش پسماند در محل تولید: شامل فعالیت های مرتبط بامدیریت پسماند تازمانی است که آنها درمخازن ذخیره برای جمع آوری قرارگیرند. جابجایی همچنین شامل حرکت مخازن بارگیری شده به محل جمع آوری نیزمی باشد. تفکیک اجزاء پسماند یک مرحله مهم درجابجایی و ذخیره پسماند درمحل می باشد. برای مثال از نقطه نظرمشخصه های مواد ودرآمد ناشی ازفروش موادبازیافت شده، بهترین محل برای تفکیک پسماندجهت استفاده مجدد وبازیافت، تفکیک درمحل تولید می باشد. صاحبان خانه راباید از اهمیت تفکیک روزنامه، مقوا، بطری، ضایعات باغی، قوطی های آلومینیومی وآهن آلات بیشترآگاه نمود.

   ذخیره در محل به علت نگرانی های بهداشت عمومی و ملاحظات زیبایی شناختی ودر درجه اول اهمیت قراردارد.مخازن بدمنظره وحتی ذخیره درزمین های روباز دربسیاری از ازمکان های مسکونی وتجاری دیده می شود. پردازش درمحل شامل فعالیت هایی چون متراکم سازی وکمپوست سازی ازضایعات باغی می باشد. (چوبانگلوس و همکاران،1992)

ظروف مخصوص و محل مناسب از ملزومات اصلی این زیر بخش می باشد. ظروف جمع آوری در سه دسته سنتی، مکانیزه و نیمه مکانیزه قرار می گیرند(عمرانی،۱۳۷۷؛ عبدلی،۱۳۸٥).جهت پردازش زباله می توان متناسب با نوع ماشین آلات از کمپکتورهای کوچک، خمیر ساز، خردکن و آسیاب استفاده نمود.

   ۳)جمع آوری: جمع آوری نه تنها شامل برداشت پسماند وموادقابل بازیافت است، بلکه حمل ای مواد به محلی که درآنجامحتویات وسایل نقلیه جمع آوری تخلیه می شوند را نیز دربرمی گیرد. این محل می تواند یک ایستگاه پردازش مواد، ایستگاه حمل ویایک محل دفن باشد. درشهرهای کوچک که به محل دفن نهایی نزدیک است، حمل ونقل پسماند به عنوان یک مشکل جدی مطرح نیست، ولی درشهرهای بزرگ که مسافت حمل ونقل پسماند تانقطه دفع بیش از ۱۵مایل(۱۵/۲۴کیلومتر)است، حمل ونقل مشکلات اقتصادی عمده ای را ایجاد می کند. درمواقعی که مسافت طولانی باشد، ازتسهیلات ویژه حمل ونقل استفاده می شود.جمع آوری تقریبا۵۰% کل هزینه های سالیانه مدیریت پسماندشهری را در بر می گیرد.

   ۴) تفکیک، پردازش وتبدیل وتغییر پسماند: تفکیک، پردازش وتغییر وتبدیل پسماند چهارمین عنصر ازعناصرموظف می باشد. بازیابی مواد جداسازی شده، تفکیک وپردازش اجزاء پسماند وتغییروتبدیل آن که قبلاً در محل دفع وبه دور از محل تولید صورت می گرفت، درحال حاضر ازطریق این عناصرموظف صورت می گیرد. نوع وسائل وتسهیلاتی که که امروزه برای بازیابی پسماند تفکیک، مراکز دریافت دورریز  (curbside collection)شده درمحل تولید استفاده می شود، شامل جمع آوری ازکنار جدول خیابان   (Droff –off center)ومراکزخریدوفروش دورریز(Buy-back center) می باشد.تفکیک وپردازش پسماند جداسازی شده درمحل تولیدو تفکیک پسماندمخلوط شده،در مراکزبازیافت مواد، ایستگاه های انتقال، مراکز سوزانیدن ومحل های دفع انجام می گیرد.

پردازش غالباً شامل مراحل تفکیک مواد حجیم، تفکیک براساس اندازه بوسیله سرند، تفکیک دستی، کاهش اندازه به وسیله خردکردن، تفکیک آهن آلات بوسیله مغناطیس،کاهش حجم به وسیله متراکم سازی واحتراق می باشد. فرآیندهای تغییر و  تبدیل برای کاهش حجم ووزن پسماند دفعی و بازیابی محصولات تغییر یافته و انرژی صورت می پذیرد. اجزاء آلی پسماند شهری (MSW) بوسیله انواعی از فرآیندهای شیمیایی مورد استفاده احتراق می باشدکه همراه با بازیابی انرژی به شکل گرما استفاده می گردد. عمده ترین فرآیند زیستی نیز کمپوست سازی هوازی می باشد. انتخاب این فرآیندها به اهداف مدیریت پسماند بستگی دارد.

 ٥) حمل ونقل: شامل دو مرحله است: الف) حمل پسماند از وسایل نقلیه کوچکتر به وسایل انتقال بزرگتر، ب) انتقال بعدی پسماند که معمولا درمسافت طولانی برای پردازش و یا  انتقال به محل دفع صورت می گیرد. اگرچه حمل توسط وسایل نقلیه موتوری غالب تر است، ولی قطار وکشتی نیز برای حمل پسماند استفاده می شوند. از وسائط نقلیه که جهت انتقال مواد زائد جامد مورد استفاده قرار می گیرد، می توان به تریلر، سمی تریلروماشین های تحت فشار اشاره نمود.

۶) دفع: آخرین عنصرازعناصر موظف درسیستم مدیریت پسماند، دفع می باشد.امروزه دفع پسماند به وسیله دفن بهداشتی یا پخش درزمین، سرنوشت نهایی پسماند است، خواه اینکه آنها به طورمستقیم ازمناطق مسکونی به محل دفن، جمع آوری وحمل شوند و یا اینکه مواد باقی مانده ازتسهیلات بازیابی مواد (MRFs)،  بقایای حاصل ازاحتراق پسماند، کمپوست یادیگر مواد ناشی ازتسهیلات پردازش پسماند باشند. دفن بهداشتی مدرن، تلنبار کردن نیست، بلکه شامل کاربرد تسهیلات مهندسی دفع پسماند درزمین بدون ایجاد مزاحمت یا خطر بهداشتی وسلامت عمومی مثل تکثیر موش ها وحشرات و آلودگی آب های زیرزمینی می باشد. گزارش پیامدهای زیست محیطی به منظوراطمینان ازبهداشت عمومی، زیبایی شناختی واستفاده آتی از زمین برای کلیه مکان های دفن جدید الزامی است. همچنین نوع ماشین آلات ودستگاه های مورد نیاز باید با بافت خاک و روش دفن گزینش شده متناسب باشد. ازماشین آلات مورداستفاده درمراکزدفن می توان به بولدوزر، انتقال دهنده خاک، گویدر، جرثقیل وپرس کننده خاک اشاره نمود.

نکته: کاهش ازمبدا بر تمام بخش های عناصر موظف تاثیرگذار است که عبارت است از طراحی، ساخت واستفاده ازمحصولات، به نحوی که سبب کاهش کمیت تولیدات بعد ازعمرمفید محصول باشد. جهت تحقق برنامه های کاهش ازمبدا تاکید بر دو نکته اساسی یکی آموزش و دیگری قوانین ومقررات ضروری می باشد، ازشیوه های کاهش زباله درمبدا می توان به استفاده مجدد ازکالاها، افزایش دوام اجناس تولیدی، ترویج خرید فله ای محصولات ومواردی از این دست اشاره نمود(چوبانگلوس و همکاران،1992).

 

عناصر پشتیبانی

مکمل و تکمیل کننده عناصر موظف می باشند. در صورت عدم فعال بودن و یا ناقص بودن این بخش، بخش عناصر موظف نیز به فعالیت خود در بلند مدت کمی تواند ادامه دهد. در ادامه به طور اختصار اجزاء عناصر پشتیبانی معرفی می گردد.

١) امور مالی: سیستم مدیریت مواد زاید جامد جهت حیات خویش، نیاز ب تزریق اعتبار مالی دارد. در کشورهای در حال توسعه بیشتر مخارج شهرداری ها بر عهده دولت می باشد و به صورت یارانه به مردم پرداخت می گردد. در حالی که در کشورهای توسعه یافته مسئولیت مستقیم اعتبار مالی مورد نیاز بر عهده مردم بوده مردم نیز از این امر استقبال می نمایند. اتکای بیش از حد کشورهای در حال توسعه به دولت های محلی جهت تأمین اعتبار مالی باعث گردیده که مردم در طرح های مطرح شده از طرف مسئولین، عکس العمل مناسبی را نداشته باشند. می توان این گونه بیان نمود تا زمانی که مردم خود در مسائل شهری وارد نشوند، هیچ گونه رشدی در این سیستم نخواهیم داشت و اگر به صورت موقتی رشدی مشاهده گردد، در کوتاه ترین زمان به دلیل عدم مشارکت مردم از بین خواهد رفت.

۲) مدیریت پرسنلی: موفقیت هر سیستم مدیریت مواد زاید جامد در قدم اول بستگی به نحوه ی گزینش پرسنل آن ها دارد. پرسنل موفق کسانی هستند که اخلاقیات و روحیه ی کارمندی را حفظ کرده و به حقوق، ساعات و شرایط کار خویش احترام گذارد. آموزش پرسنل با توجه به رشد سریع فناوری ها باید به صورت مداوم ادامه داشته باشد.

۳) تدارکات: هر عنصر با داشتن تدارکات خوب و مناسب در بدترین شرایط می تواند خویش را مدیریت نماید.

۴) مدیریت تجهیزات و وسایل: اتکای به تجهیزات موجود برای مدیریت سیستم مواد زاید جامد جهت دستیابی به تجهیزات مناسب تر از لحاظ اقتصادی، بهداشتی و زیست محیطی می باشد. این قسمت فراتر از نگهداری و شامل آنالیز برای جابجایی تجهیزات، توسعه ویژگی های تجهیزات و در مقیاس بزرگتر طراحی تجهیزات خاص می باشد.

۵) راه اندازی: متناسب با سیستم مدیریت مواد زاید جامد تعداد بخش های راه اندازی مشخص می گردد. مثلا" برای یک سیستم مدیریت مواد زاید بزرگ، راه ندازی برای مواردی چون تجهیزات، مهندسی، نظافت و جمع آوری دفن، سروس های بهداشتی مدیریت ساختمان تدویندد. در یک سیستم مدیریت مواد زاید جامد کوچک شاید در یک یا دو بخش خلاصه گردد.

۶) صورت برداری و گرد آوری داده ها: جهت انجام یک صورت برداری صحیح به مواردی چون تعیین گروه های اطلاعاتی، شناسایی ابزار و شرایط و مقررات باید توجه گردد. برای هر گروه اطلاعاتی باید مشخص شود چه داده هایی مورد نیاز است، چگونه داده ها جمع آوری و در صورت عدم وجود یک گروه از داده ها چه اتفاقاتی رخ خواهد داد. 

٧) گزارش نویسی، محاسبه قیمت و بودجه نویسی: با توجه به متغیر بودن قیمت ها به ویژه در سیستم های مدیریت مواد زاید جامد، توجه به گزارش نویسی، محاسبه قیمت و تنظیم بودجه یکی از ارکان تداوم مدیریت مواد زاید جامد می باشد.

۸) روابط عمومی: ارتباطات موجب تداوم و اصلاح سشستم مدیریت مواد زاید جامد می گردد. در کشورهای صنعتی یک رابطه همکاری بین شهروندان و مسئولین امر وجود دارد، ولی در کشورهای در حال توسعه این تعامل بسیار ضعیف می باشد، مثلا" در صورت اجرای یک برنامه از طرف مسئولین، استقبال خیلی کم می باشد. کارمندان سیستم مدیریت مواد زاید در یک ارتباط مستقیم و روزمره با مردم قرار دارند. اطلاع از نحوه ی کار کارکنان موجب همکاری بیشتر شهروندان خواهد شد.

۹) آموزش و پژوهش: آموزش برای دو گروه یکی کارکنان سیستم مدیریت مواد زاید و دیگری شهروندان باید به طور مداوم صورت پذیرد. انتخاب روش های آموزشی باید بر اساس خصوصیات منطقه، کارکنان و شهروندان صورت گیرد.

١٠) اداره قراردادها: دولت ها در کشورهای صنعتی وظیفه نظارت و بخش های خصوصی وظیفه امورات را دارند، لذا در این کشورها بخش های مستقلی جهت تنظیم و عقد قرارداد با بخش های خصوصی ایجاد شده است. با توجه به اصل ۴۴ قانون اساسی در مورد خصوصی سازی بخش های مختلف، این نوید وجود دارد که شهرداری ها نیز در طی سالیان آتی بتوانند با کمک گرفتن از بخش خصوصی مدیریت بهتری را برای مواد زاید تولیدی اعمال نمایند.

١١) نظام و خطوط راهنما: وظیفه اصلی این بخش تهیه نظام و خطوط راهنما برای هر یک از عناصر می باشد. تدوین نظام و خطوط راهنما متناسب با شرایط هر منطقه متفاوت می باشد.(گوهری مکمل،1387)

 

 

مدیریت جامع پسماند(ISWM)

مدیریت جامع پسماند (ISWM) عبارت از انتخاب وکاربردفنون فناوری ها و برنامه های مدیریتی مناسب برای دسترسی به اهداف ومقاصد مدیریت پسمانداست که دارای سلسله مراتبی است:کاهش ازمبدا، بازچرخش، تغییروتبدیل پسماند  ودفن بهداشتی.

درتفسیر سلسله مراتبISWM، برنامه ها وسیستم های ISWM باید به نحوی انتخاب وتوسعه یابند که اجزاء سلسله مراتب به هم مرتبط بوده ومکمل یکدیگر باشند. به عنوان مثال جمع آوری جداگانه ضایعات باغی می تواندبرای کمک به بهره برداری تسهیلات احتراق پسماند وتبدیل آنها به انرژی کاربرد داشته باشد.

۱) کاهش ازمبدا بالاترین رتبه درسلسله مراتب ISWM به کاهش ازمبدا اختصاص می یابد که شامل کاهش مقادیر ویاسمیت پسماند تولیدشده می باشد.کاهش ازمبدا درسلسله مراتب ISWM دردرجه اول اهمیت قرار دارد، چون یک روش موثر برای کاهش مقدار ماده زائد، هزینه های مرتبط با جابجایی و اثرات زیست محیطی مرتبط باآن می باشد. کاهش پسماند ممکن است از طریق طراحی، ساخت وبسته بندی محصولاتی با کمترین میزان سمیت، کمترین حجم وبیشترین عمرمفید حاصل شود. همچنین کاهش پسماند درمنازل، مکان های تجاری یاصنعتی ازطریق الگوهای خرید انتخابی  واستفاده مجدد ازمحصولات و مواد حاصل می شود.

۲) بازچرخش: دومین رتبه درسلسله مراتب ISWM مربوط به بازچرخش است که شامل:

الف) تفکیک وجمع آوری پسماند

ب) آماده سازی این مواد برای استفاده مجدد

ج) استفاده مجدد، پردازش وساخت مجدد این مواد می گردد

بازچرخش باعث کاهش نیاز به مواد ومنابع شده و مقدار ماده زائد را در محل دفن کاهش می دهد.

۳) تغییروتبدیل پسماند: سومین رتبه درسلسله مراتب ISWM تغییر و تبدیل پسماند است که شامل تغییر و تبدیل های فیزیکی، شیمیایی و زیستی مورد استفاده درMSW به منظورهای زیر انجام می گیرد:

الف) بهبود بازدهی بهره وری عملیات وسیستم های مدیریت پسماند

ب) بازیابی موادقابل استفاده مجدد و قابل بازیافت

ج) بازیابی محصولات تغییریافته (مثلاً کمپوست) و انرژی گرمایی  و بیوگاز ناشی ازاحتراق

تغییر و تبدیل پسماند معمولاً باعث کاهش استفاده از محل های دفن می شود. کاهش حجم پسماند از طریق احتراق نیز قابل توجه است.

٤) دفن: دفن برای موارد زیر انجام می گیرد:

الف) پسماند هایی که نمی توانند بازیاب واستفاده مجددشوند.

ب) موادباقیمانده بعد ازتفکیک پسماند در تسهیلات بازیاب مواد

ج) موادباقیمانده بعد ازبازیابی محصولات تغییریافته یاانرژی

فقط دوگزینه قابل دسترسی برای مدیریت دراز مدت پسماند و مواد باقیمانده وجود دارد: دفع در روی زمین و یا زیر زمین ودفع در اعماق اقیانوس. دفن چهارمین رتبه درسلسله مراتب ISWM را داشته و شامل دفع کنترل شده مواد در روی زمین وزیر زمین می باشد و عمده ترین روش دفع نهایی پسماند باقی مانده می باشد. دفن کمترین رتبه را در سلسله مراتب ISWM دارد، چون حداقل امکانات مطلوب برای مواجهه با پسماند جوامع را ارائه می دهد.(چوبانگلوس و همکاران،1992)

 

بحث و نتیجه گیری

اثرات زیست محیطی مدیریت پسماند عمدتا شامل آلودگی منابع آب )زیر زمینی و سطحی(،خاک،هوا و زیباشناختی می شود که در طی چند سال اخیر به دلیل اهمیت گرمایش جهانی و تغیرات آب و هوایی انتشار گازهای گلخانه ای اهمیت ویژه پیدا کرده است و کشور جمهوری اسلامی ایران نیا با پذیرش پروتکل کیوتو موظف به کاهش انتشار ایتن گازهامی­باشد.

با تصویب قانون مدیریت پسماند و آیین نامه اجرایی آن با استراتژی تفکیک از مبدا، بازیافت و کاهش در مبدا ارائه برنامه مشخص و جداگانه برای هریک از اجزاء فیزیکی پسماند در جهت کاهش انتشار گازهای گلخانه ای و صرفه جویی در مصرف انرژی حائز اهمیت می باشد که لازم است در قانون و آیین نامه اجرای آن این مسئله مورد توجه ویژه قرار گیرد و تفکیک کلیه پسماندهای تولیدی و بازیافت کلیه پسماندهای تولیدی نمی تواند استراتژی مناسبی از دیدگاه انتشار گازهای گلخانه ای و صرفه جویی در مصرف انرژی باشد بنابراین بکار گیری مدیریت نظام یافته مواد زائد (integrated solid waste management ) و استفاده از کلیه استراتژی های مدیریت پسماند با نرخ مناسب با توجه به شرایط اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و آنالیزفیزیکی پسماند موجود حائز اهمیت می باشد.

از میان عناصر اساسی هر سازمان، مدیریت مهم ترین رکن آن است و با اهداف سازمان تعامل ویژه ای دارد.  مدیریت پسماند و توسعه و بهبود کیفیت عملکردی آن در گرو پرداختن به عناصری چون کنترل تولید، نگهداری، جمع آوری، حمل و نقل، پردازش و دفع می باشد .( Mor et al., 2006) هنگامی که این مجموعه در قال یک سری دستورالعمل ها و مقررات منسجم و هماهنگ با یکدیگر و بر پایه شناخت و اطلاع کافی از وضع موجود در منطقه مورد نظر عمل نماید، قادر است در جهت ارتقای سطح بهداشتی جامعه موثر و مفید واقع شود.

در حال حاضر وضعیت مدیریت پسماندها در کشور را می توان به صورت زیر خلاصه نمود:

عدم وجود زیر ساخت ها و تاسیسات مورد نیاز مانند مراکز دفن بهداشتی، مراکز بازیافت بهداشتی، مراکز پیش تصفیه و ایمن سازی، سیستم های جمع آوری و انتقال مناسب و بسیاری از موارد دیگر ، عدم اطلاع ارکان مدیریت پسماند نظیر تولیدکنندگان، عوامل موظف در بخش جمع آوری و غیره از مسئولیت های مربوطه و پیامدهای نامطلوب ناشی از آن. این موضوع به وضوح مشاهده می شود:  از بی توجهی عده ای از شهروندان به بسته بندی کیسه های پسماند، عدم رعایت ضوابط مربوط به پسماندهای بیمارستانی در بیمارستانها و موارد نظیر آن گرفته تا عدم تجهیز مناطق مسکونی به ظروف مخصوص پسماند و عدم اعمال کنترل و نظارت دقیق از سوی شهرداری و سازمان های مربوطه بر عملکرد بخش های مختلف مدیریت پسماند. پیچیدگی طبقه بندی و شناسایی پسماندها در مسائلی از قبیل تعیین کدهای بازل، شناسایی خصوصیات خطر زایی پسماندها نظیر پسماندهای بیمارستانی، تعیین ملاحظات نگهداری و ذخیره سازی پسماندها و نظیر آن.

در کشور ما به دلیل کمبود مراجع و ترجمه های دقیق علمی و در عین حال به زبان ساده در زمینه طبقه بندی پسماندها، بسیاری از تولیدکنندگان پسماند و عناصر موظف در امر مدیریت پسماند، آگاهی و آشنایی لازم را نسبت به استانداردهای موجود دارا نمی باشند. عدم امکان نظارت مناسب بر چرخه مدیریت پسماند به دلیل نبود سیستم های ثبت و ضبط اطلاعات و صدور بارنامه، فقدان سیستم ردیابی و کنترل مسیر انتقال، پراکندگی و گستردگی منابع تولید پسماند، وجود سازمان های مدیریتی مجزا و متفاوت اثرگذار بر مدیریت پسماند و به روز نبودن آمار تولید. ناهماهنگی عملکرد بخش های اجرایی مدیریت پسماند با قوانین مدیریت پسماند کشور، تداخل مسئولیت حیطه های کاری، شفاف نبودن استراتژی های تدوین شده و استفاده از معیارهای متفاوت در شرایط یکسان.

همان طور که می­دانیم، پسماندهای فساد پذیر بالاترین حجم تولیدی را در ایران به خود اختصاص داده اند و بهترین و متداول ترین راه بازیافت و پردازش آن ها پس از مرحله تفکیک، تبدیل آنها به کمپوست است . کمپوست عبارت از بقایای گیاهی و حیوانی، زباله های شهری و یا لجن فاضلاب است که تحت شرایط پوسیدگی قرار گرفته باشند بطوریکه مواد سمی آنها از بین رفته، مواد پودر شده و فرم اولیه خود را از دست داده باشند. برای تهیه کمپوست می توان از بقایای چوب بری ها، زباله شهری، بقایای کشتارگاهها و کارخانه های کنسرو ماهی و لجن فاضلاب استفاده نمود )عبدلی، 1387). برای نیل به موفقیت در برنامه های بازیافت و تفکیک، همکاری مردم به خصوص زنان خانه دار حیاتی است . موثرترین اقدامی که می توان در این راستا انجام داد آموزش اقشار مختلف مردم از مهد کودك تا دانشگاه، موسسات دولتی و خصوصی، زنان خانه دار، اصناف و غیره در جهت ترقی و تفکیک اولیه مواد در منازل و سایر مراکز تولید زباله است )البته در ایران تفکیک اولیه مواد زائد شهری در سالیان نه چندان دور براساس فرهنگ صرفه جویی و دوری از اصراف در بیشتر شهرها به راحتی انجام می شد ( Khan and Ahsan, 2003 )

بنابراین دولت باید با برنامه ریزی درست و هماهنگ، مردم را به جداسازی مواد تشویق نماید . از طرفی دیگر مردم نیز باید بدانند که اگر بازیافت و تفکیک زباله های شهری توسط افراد سودجو به صورت غیر قانونی و غیر بهداشتی انجام گیرد، لطمه بزرگی به بهداشت و سلامت شهروندان وارد می شود که علاوه بر آلوده کردن معابر عمومی در نهایت به اشکال دیگر، بهداشت و تندرستی مردم را به خطر می اندازد ( Niktabe-etaati, 1997)با درشت نمایی نکات فوق و پیاده سازی برنامه آموزشی از یک سمت و فراهم کردن وسایل و تجهیزات مورد نیاز برای جمع آوری تفکیک شده پسماندها در سطح شهر از سویی دیگر، مردم به خصوص خانه دارها به نقش خود در این زمینه واقف شده و در نتیجه تمام تلاش خود را به کار خواهند گرفت تا مواد زائد فسادپذیر مانند پسماندهای مواد غذایی، سبزی ها، میوه ه ا و... را که اصطلاحاً زباله مرطوب نامیده می شود از مواد خشک مانند کاغذ پلاستیک، نایلون، شیشه، فلز و... جدا کرده و در کیسه های جداگانه نگهداری کرده تا بدین ترتیب مواد خشک قابل بازیافت، آلوده به باکتری ها و مواد آلوده زایدیگر نشود و تبدیل و احیای آنها همراه با آلودگی نباشد )عبدلی، 1387) در غیر این صورت افراد سودجو مواد قابل بازیافت را از مخلوط زباله که حاوی انواع میکروب های بیماری زا هستند، جدا می کنند و موجب اشاعه بیماری های پوستی و انگلی در اجتماع می گردند.

به منظور جلوگیری از انتشار عوامل بیماری زا از طریق بازیافت غیر بهداشتی، باید با آموزش مناسب و نشان دادن تصاویر ناخوشایند و پرتبعات جداسازی غیر بهداشتی پسماندها، انگیزه جداسازی زباله در مبدا تولید را در بین تمامی اقشار مردم به خصوص خانه دارها ایجاد کرد .(Magrinho etal., 2006) جداسازی زباله های تر و خشک علاوه بر این که موجبات جلوگیری از آلوده شدن مواد با ارزش بازیافتی را فراهم می سازد، بلکه باعث بهبود کیفیت کود حاصله از قسمت فسادپذیر آن می گردد، زیرا

مواد جداشده دارای کمترین آلودگی به اجزای غیر آلی و گاهاً خطرناك مثل بقایای فلزات سنگین و مواد شیمیایی موجود در اجزای قابل بازیافت هستند .(Niktabe-etaati, 1997)

 

با توجه به این که ترکیب فیزیکی پسماندهای  اکثر شهرهای ایران نشان می دهد که مواد فساد پذیر )زباله های آلی( بالاترین حجم فیزیکی پسماندهای تولیدی را به خود اختصاص داده اند، و بقیه زباله ها درصد کمتری از پسماندها را شامل می شوند، می توان پیشنهاد به ایجاد یک کارخانه تولید کمپوست برای اکثر شهرهای ایران پیشنهاد نمود و برای بقیه موارد بازیافت بهترین گزینه است.

نمودارهای زیر روند صعودی انتشار گازCO2 در جهان به عنوان بارزترین نماینده گازهای گلخانه ای را نمایش می­دهند که  همه و همه اهمیت مدیریت جامع پسماندها را به عنوان یکی از مناسبترین راهکارها برای کاهش انتشار این منبع مهم به اثبات می­رسانند.

 

 


 

منابع:

  • عبدلی، محمد علی (1387)؛ بازیافت مواد زاید جامد شهری، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سوم. 592 صفحه.
  • پژوهشکده جامعه پژوهی و برنامه ریزی المیزان، ۱۳۸۳، ارزیابی اجتماعی پروژه بازیافت مواد زاید جامد.
  • چوبانگلوس، جرج، هیلاری تیسن و الیاسن، رولف، ۱۳٧۱.مدیریت مواد زاید جامد، اصول مهندسی و مباحث مدیریتی، ترجمه دکتر محمد علی عبدلی، جلد اول، انتشارات سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری تهران.
  • سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری تهران، ۱۳۸۳، کتابچه قانون مدیریت پسماندها، چاپ اول.
  • عباسی، سیاوش، ۱۳۸۳، جزوه آموزشی مدیریت پسماندها، انتشارات سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری تهران.
  • عبدلی ،محمد علی، ۱۳۸۵، بازیافت مواد زاید جامد شهری، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.
  • عمرانی، قاسمعلی، ۱۳۷٧، مواد زاید جامد، جلد اول، انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی.
  • عمرانی، قاسمعلی، ۱۳۷٧، مواد زاید جامد، جلد دوم، انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی.

 

  • Hickman, H.L. 2000. A brief history of solid waste management in US, 1950 to 2000, Part 4: building a national movement, MSW management March and April 2000.Availableat:forester.net/msw-0003-history.html. http://www.mswmanagement.com/july-august-2000/histor
  • Diaz, R., and Warith, M. 2005. Life-cycle assessment of municipal solid wastes: development of the wasted model. Waste Management, 26: 8. 886-901.
  • Diaz, R. 2004. Life cycle assessment of municipal solid wastes: development of wasted software. Master’s thesis. Ryerson University, 123p.
  • Abdoli. M.A. 2006. Municipal solid waste recovery (Reduction-Reuse-Recycle). University of Tehran Press, 364p. (In Persian)
  • Chung SS, Carlos WH. 2008. Local waste management constraints and waste administrators in China. Waste management, 28(2): 272-281.
  • Tanaka M. 1999. Recent trends in recycling activities waste management in Japan. Journal of Material Cycles and Waste Management, 1: 10-16.
  • Van der sloot HA. 1996. Present status of waste management in the Netherlands. Waste Management, 16 (5/6): 375-384.
  • Khan, I. H. & Ahsan ,N., 2003. Text Book of Solid Waste Management. CBS Publisher & Distributors. P: 95- 135.
  • Mor S, Ravindra K, Dahiya RP, Chandra A. 2006. Leachate characterization and assessment of groundwater
  • pollution near municipal solid waste landfill site. Environment Monitoring and Assessment, 118 (1-3), 435- 456.
  • Niktabe-etaati, A., 1997. Hazardous waste recognition in Markazi province and best put off method selection. MSc thesis. department of health, university of Tehran. 292 pp.
  • Magrinho A, Didelet F, Semiao V. Municipal solid waste disposal in Portugal. Waste Management .2006; 26: 1477-1489.

 


[1] Integrated Waste Management

[2] Municipal Solid Waste

آخرین ویرایش در دوشنبه, 23 شهریور 1394 ساعت 07:03

ارتباط با ما

آدرس

ایران - تهران - دانشگاه علم و صنعت - دفتر مرکز پژوهش و فناوری علم و توسعه.

تلفن و فکس

77240664 - 021

021 - 77240667

ایمیل

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید