05 ارديبهشت 1394 منتشرشده در مقالات نوشته شده توسط 

پارک ملی درياچه ارومیه و بررسی علل زوال آن مطلب ویژه

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

درياچه ارومیه بزرگترين درياچه درون سرزميني و دومين درياچه شورجهان مي باشد و از نظر اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و گردشگری حائز اهميت فراوان است. درياچه اروميه و جزاير داخل آن به عنوان پارك ملي درياچه اروميه نامگذاري و تحت حفاظت سازمان محيط زيست قرار گرفته است. ازتالاب هاي بين اللملي استان آذربايجان غربي مي­باشد كه درسال ١٩٧٦ با تصويب دبيرخانه برنامه انسان و كره مسكون به شبكه اندوخته هاي زيست سپهر جهاني پيوسته است. در چند سال اخير به دليل كم توجهي به جنبه­هاي زيست محيطي درياچه اقداماتي صورت گرفته كه سبب ايجاد مسائل مختلفي از قبيل آلوده و شور شدن آب درياچه، از بين رفتن آبزيان(از جمله آرتميا مهمترين موجود اين درياچه)، کاهش مهاجرت پرندگان و در مواردی مسموم شدن پرندگان مهاجر، از بین رفتن زیستگاههای حیات وحش منطقه، کاهش سفرها به منطقه و ...شده است. عمده ترين اين اقدامات عبارتند از احداث جاده میانگذر، کاهش حقابه زیست محیطی دریاچه، سه برابر شدن سطوح زیر کشت منطقه، احداث سدهای بی­رویه صرفا برای کشاورزی، ورود فاضلاب هاي كشاورزي آلوده به انواع مختلف كودهاي شيميائي و... مسائل و مشكلات ناشي از عوامل فوق می­باشند که نهایتا نابودی و خشک شدن دریاچه را سبب می­شوند. در پایان با توجه به نظرات کارشناسانه جهاد کشاورزی به عنوان اصلی­ترین عامل خشکی دریاچه شناسایی شد.

ارومیه یکی از شهرهای بزرگ ایران، مرکز استان آذربایجان غربی و نیز مرکز شهرستان ارومیه است. این با حدود٦٠٠ هزارنفر جمعیت، دهمین شهر پرجمعیت ایران به‌شمار می‌آید. بیش‌تر مردم ارومیه را ترک‌های آذربایجانی و نیز اقلیتی از کردها، مسیحیان آشوری و ارمنی تشکیل می‌دهند(2).

   اقلیم شهرستان ارومیه متأثر از عرض جغرافیائی، ورزش، بادها، وجود دریاچه ارومیه، عبور جریانهای هوایی مرطوب مدیترانه‌ای، اقیانوسی و توده‌های سرد سیبری شمال و شمال شرقی، توپوگرافی منطقه و جهت گیری ارتفاعات و ارتفاع(۱۳۰۰ تا ۳۳۰۰ متر) است. درکل ارومیه دارای آب و هوای معتدل و سرد می‌باشد.طبق آمار هواشناسی ۴۶ ساله ایستگاه سینوپتیک ارومیه میانگین درجه حرارت سالانه شهرستان ۵/۱۱ درجه سانتیگراد بوده و حداکثر مطلق درجه حرارت ثبت شده در این دوره اماری ۳۸ درجه سانتیگراد در ماههای تیر و مرداد و حداقل ۸/۲۲ در دی ماه بوده‌است. میانگین حداکثر دمای سالیانه ۵/۱۷ و میانگین حداقل آن۴/۵ درجه سانتیگراد ثبت شده‌است. تعداد بارندگی در طول سال حدود نود روز است و میانگین بارندگی سالانه در حدود ۲۵۶ میلیمتر می‌باشد. میزان روزهای یخبندان ۱۵۰-۱۸۰ روز است و میانگین رطوبت نسبی ۶۹ درصد بوده است (حداکثر رطوبت نسبی ۷۸ درصد و حداقل ۴۶ درصد می‌باشد).

   تشکیلات زمین شناسی منطقه از رسوبات پرکامبرین تاکواترنری را شامل می شود؛ ولی این رسوبات ازتوالی چینه شناختی منظمی برخوردار نیستند (6).

   بر اساس تقسیم بندی پلیتر ولئوپولد(١٩٥٠) از نظر شکل زایی نیز وضعیت متفاوتی را تجربه می کند؛ به نحوی که در شرق هوازدگی ضعیف ، درمیان دست حوضه ها یک منطقه ساوانی با هوازدگی شیمیایی متوسط همراه با تخریب یخبندان ، و در ارتفاعات یک ناحیه پر ی گلاسیری با تخریب یخبندان متوسط را نشان می دهد. در برابر این تنو ع دینامیک محیطی حاصل ازگوناگونی حرارت و بارش، ویژگی های زمین شناسی منطقه نیز از تنوّع قابل ملاحظه ای برخوردار است(16).

   مجتمع تفریحی چی‌چست، پارک جنگلی ارومیه، بند، کوه «سیرداغ»، دریاچه ارومیه، دریاچه مارمیشو، دره قاسملو، مجتمع تجاری تفریحی باری، مسجد جامع، بنای سه گنبد، پل شهید کلانتری، آبشار سولوک، جاده امامزاده. خیابان شیخ تپه و... از مهمترین جاذب های دیدنی استان می­باشند.

   انگور و سیب از عمده محصولات کشاورزی شهر ارومیه می‌باشد. سایر محصولات کشاورزی عبارتند از: گردو، تخمه آفتابگردان و کدو، هلو، زردآلو، شلیل و گیلاس(7).

معرفی منطقه

درياچه اروميه در 37 درجه و36 دقيقه و 30 ثانيه عرض شمالي و 45 درجه و 26 دقيقه و23 ثانيه طول شرقي ودر 20 كيلومتري شرق اروميه ودر بين دواستان آذربايجان غربي و شرقي قرار گرفته است. بزرگترين درياچه داخل كشور محسوب مي­شود كه 3 درصد از كل مساحت كشور را در بر مي­گيرد. وسعت درياچه براساس عكس هاي ماهواره اي در سال 1990 معادل 5236 كيلومترمربع برآورد شده است اما مساحت كل  درياچه 5500 كيلومتراست.

   حدود 35150 كيلومترمربع آن را كوهستان،9000 كيلومترمربع آن را دشت ها و كوهپايه ها و 7150 كيلومترمربع آن را درياچه ها و شوره زارهاي پيراموني تشكيل ميدهد.درمحيط آبي درياچه اروميه بيش از 102 جزيره بزرگ و كوچك وجود دارد كه هم بطورمستقل وهم بعنوان زيستگاه مكمل براي محيط آبي  درياچه ازاهميت خاصي برخوردارند.

   جزيره كبودان با وسعتي حدود 3125 هكتار بزرگترين جزيره غيرمسكوني درياچه اروميه وزيستگاه مناسبي براي قوچ وميش ارمني است.

   جزيره اشك با مساحت 2150هكتار ازنظر وسعت دومين بوده است وبه دليل وجود گوزن زرد ايراني كه درسال 1354 به آن رهاشده است داراي اهميت زيادي ميباشد.

   جزاير نهگانه (دوقوزلر) درضلع جنوبي درياچه اروميه واقع شده است.اين جزاير با توجه به موقعيت مناسب از نظر نزديكي به رودخانه هاي سيمينه رود و زرينه رود پذيراي ده هاهزار پرنده ازنوع فلامينگو،پليکان وكفچه نوك است كه براي زادآوري به اين جزاير مهاجرت ميكنند.

   ارتفاع درياچه اروميه دربخش شمالي 1440 متر ودر بخش جنوبي 1289 متر از سطح دريا ميباشد. از نگاه زمين شناسي اين حوضه عملكرد سامانه هاي گسل فشاري مانند گسل تبريز زرينه رود است كه درسيستم آبگير آن نقش اساسي داشته است ازنگاه زمين ساخت صفحه اي درياچه اروميه درقسمتي از بنه خورده شده و بين صفحه ايران و عربستان و زير صفحه ايران تركيه قرار گرفته است ومي­توان آن را نوعي درياچه زمين شناختي دانست كه آنها را كوههاي بلند فراگرفته است.

   اين درياچه بر اساس مطالعات سازند 30 تا40 هزار سال عمر دارد. درياچه اروميه متعلق به دولت ايران است و در مديريت و حفاظت اداره كل حفاظت محيط زيست استان آذربايجان غربي قرار دارد(1).

منابع تامين آب

 علاوه بر نزولات آسماني،14 روخانه فصلي (6رودخانه) ودايمي(8رودخانه) ازمنابع تامين آب درياچه اروميه مي باشد. به دلیل احداث سدهای بیش از حد بالا دست و همچنین احداث جاده میانگذر و رو به زوال رفتن دریاچه بحث انتقال آب به درياچه اروميه مطرح شد که عملا به دليل هزينه زياد غير ممكن است.(مهمترین آنها رود ارس می­باشد) علاوه برآن  بارور كردن ابرها نيز از طرح هاي دیگر پیشنهادی می­باشد. در اين راستا پروژهاي بين 3 استان آذربايجان شرقي، آذربايجان غربي و كردستان در دست انجام است كه بر طبق آن حق ورود  آب هر استان به درياچه اروميه نظارت خواهد شد(1).

خشكي درياچه

اكنون آنچه اغلب كارشناسان سازمان حفاظت محيط زيست  هم برآن تاكيد دارند خشك شدن درياچه با ادامه روند فعلي تا 10 تا15 سال آينده است زيرا فشارهاي موجود با عث ميشود اكوسيستم كاركردهاي اكولوژيكي خود را از دست بدهد.طي 13 سال گذشته 6 متر از آب درياچه كاهش سطح داشته است اختصاص 90% از منابع آبي منطقه به كشاورزي(عامل اصلی خشک شدن دریاچه)، احداث جاده میانگذر بدون ایجاد راههای ارتباطی آب، تبخير زياد درپي گرم شدن هوا و برداشت غير مجاز از آبهاي زيرزميني در پي حفر چاه ازدلايل خشك شدن درياچه مي­باشد.

   خشكسالي وكاهش بارندگي،افزايش دما،ذخيره غير كارشناسي آب پشت سدها،برداشت بي رويه آب از عوامل موثر بر خشكي درياچه است وبطور كلي علت خشكي سدهاست که علت اصلی احداث آنها تامین آب کشاورزی منطفه است.مهمترين پيامدهاي خشكي موارد زير ميباشد:

  • ازبين رفتن 160گونه پرنده وگونه جانوري منحصر به فرد
  • ازدست رفتن منابع درآمد آذربايجان غربي به دليل آب درماني وگردشگري
  • تغيير عظيم در پراكنش گونه اي
  • ازبين رفتن قابيلت گردشگري
  • كاهش ذخيره آرتميا
  • تخريب و نابودی اراضي طبيعي وكشاورزي
  • مهاجرت جمعیت منطقه
  • انفجار بمب نمکی
  • کاهش اعتبار بین المللی کشور
  • تاثیرات منفی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و..

    در شکل زیر روند زوال دریاچه را بترتیب در سالهای 89،81،74 مشاهده می­کنید(1):

شکل شماره 1: وضعیت دریاچه بترتیب از سمت راست در سالهای 74،81،89

خواص فيزيكو شيميايي آب

درياچه اروميه بعنوان دومين درياچه شور جهان مطرح است كه ميزان نمك محلول در آن دو برابر اقيانوس هاست .آب درياچه اروميه كاملا شور در بشر بي رنگ  ولي منظره درياچه درنماي كلي آبي رنگ است.مزه آب درياچه اروميه شور وتلخ است.درجه حرارت آب نيز در فصل هاي مختلف سال متغير است.به دليل شوري زياد در زمستان هاي سرد سطح آب درياچه اروميه يخ نمي زند.خواص فيزيكوشيميايي آب درياچه درجدول زير مشاهده مي­شود:

جدول شماره2: خواص فيزيكوشيمايي آب درياچه اروميه 17/11/1384

درجه حرارت

25 درجه سانتيگراد

قابليت هدايت الكتريكي

293000

T.D.S

19500

كلسيم

39000

منيزيم

3600

سديم

21000

كلرايد

110000

سولفات

4000

نيترات

12.67

PH

7.72

پتاسيم

36

   

 جریان آب ورودی به دریاچه ارومیه نه تنها تأمین کننده اصلی و ثابت مواد محلول به داخل دریاچه می باشد(غضبیان و طلوعی،1381)، بلکه به میزان فراوانی رسوبات آواری به دریاچه واردمی­کند که به سه نوع آواری، رسوبات شیمیایی و بیوشیمیایی تقسیم می شوند. نتایج آب دریاچه ارومیه جزء شوراب های نوع Na-Mg-SO4-Cl و به اختصار Cl-SO4 محسوب می شود (آگستر ،1980)

   احداث میانگذر در دریاچۀ ارومیه (بزرگراه شهید کلانتری) تغییراتی در سیستم طبیعی دریاچه بوجود آورده است. این تغییرات تنها به اثرات شیمیایی و زیستی محدود نمی شود؛ بلکه عواقب دیگری نظیر تغییر در نحوه رسوب گذاری در داخل دریاچه و خشک شدن بخش هایی از دریاچه را بدنبال دارد.  براساس مطالعات انجام شده با استفاده از تصاویر ماهواره ای در یک دورۀ چهارده ساله (صدقیان و برزگر، 1371 ) احداث جاده شهیدکلانتری تغییراتی در روند فرآیند رسوب گذاری طبیعی آب قرار گرفته که علاوه بر مختل کردن نظم طبیعی چرخۀ آب و پراکنش ته نشینی مواد معلق، تغییراتی در روند طبیعی و وضعیت اکولوژیکی دریاچه داده است.

   نتایج این مطالعه نشان می­دهد میزان هدایت الکتریکی در نیمه شمالی دریاچه بیشتر از نیمه جنوبی می­باشد. بنابراین می­توان نتیجه گرفت که املاح موجود در آب در نیمه شمالی بیشتر از نیمه جنوبی است(3).  نظریها ( 1381 ) با مقایسه پیامدهای احداث میانگذر خاکی شهیدکلانتری برروی دریاچۀ ارومیه و خاکریز گریت سالت لیک در ایالت یوتا آمریکا نتیجه گیری نمود که قسمت شمالی دریاچه بیشتر از آب شور و قسمت جنوبی از طریق بازشدگی تغذیه می­شود. میزان شوری آب قسمت شمالی حدود 24 تا 26 درصد و تقریباً دو برابر میزان شوری قسمت جنوبی می باشد. قسمت جنوبی، تراز سطح آب بالاتری نسبت به قسمت شمالی دارد. نامبرده از جمله دلایل شورتر بودن قسمت شمالی نسبت به جنوبی را ورود تقریباً تمام آب های جاری تازه از طریق آبراهه های متعدد به قسمت جنوبی می داند.

   غلظت املاح دریاچه با نوسانات تراز آب در تغییر می باشد. استفاده از داده­های سنجش از دور برای استخراج اطلاعات از اقیانوس ها، دریاها و دریاچه ها از اهمیت زیادی برخوردار است. مطالعات نشان می دهد که تصاویر ماهواره ای کاربرد زیادی در مسائل کیفیت آب، ژرفاسنجی، شیلات و ماهیگیری تغییرات سطح آب ها و باتلاق ها، شبکه های آبیاری و سیلاب ها دارد. تاکنون تلاش های زیادی در خصوص استفاده از داده­های ماهوار های برای پیش بینی کیفیت آب صورت گرفته است(14)

 رنگ درياچه

درياچه اروميه پنج رنگ است درفصول مختلف با توجه به ميكرو ارگانيسم هاي غالب به رنگ قرمز،صورتي(تخم گذاري آرتميا)،سبز ونارنجي ديده مي­شود. درياچه نمكcoreat salt lake آمريكا وبحر الميت تنها دو درياچه شور دائمي مشابه درياچه اروميه مي باشد. رنگ قرمز درياچه به خاطر آركي هاي نمك دوست كه ازمهمترين ميكروارگانيسم هاي موجود دراين درياچه است. آركي­ها معمولا در شرايط سخت سختي مانند دماي بالا يا غلظت زياد نمك زندگي مي­كنند. درتابستان وقتي ميزان شوري درياچه از 25 درصد و دماي ان از 30 درجه سانتيگراد بالاترمي­رود، فراواني اين ميكروارگانيسم ها افزايش ميابد و ازآنجايي كه آركي ها نمك دوست رنگي هستند ازاين رو با كاهش عوق درياچه وافزايش شوري ميزان آركي ها افزايش مي يابد و رنگ درياچه قرمز مي­شود و با شروع فصل بارندگي به حالت عادي خود برمي­گردد. اين رنگ قرمز نزديك شدن درياچه به مرز انتهايي حيات را نشان مي­دهد و مي­تواند مانند خشك شدن درياچه هامون براقليم سيستان وبلوچستان در شرق تاثير گذاشت ،­­­ درياچه اروميه بر اكوسيستم هاي مناطق اطراف را تحت تاثير قرار دهد(در صورت وقوع چنین حادثه­ای یک بمب نمکی ایجاد خواهد شد که به پیش بینی کارشناسان و بنا به گفته مسئولین سازمان محیط زیست غبار نمکی به تهران نیز می­رسد(1)). 

مديريت وحفاظت

درياچه اروميه به عنوان پارك ملي در مديريت وحفاظت اداره كل حفاظت محيط زيست استان آذربايجان غربي  قرار دارد به عنوان ذخيره گاه زيستكره درMBA  ثبت شده است و درفهرست 105 منطقه مهم پرندگان ايران قرار دارد.در سال 1354 درياچه اروميه به دليل دارا بودن معيارهاي جهاني كنوانسیون حفاظت ازتالاب(رامسر1971) درليست تالاب هاي كنوانسيون قرار گرفته است وهم اكنون به دليل مشكلات زيست محيطي در ليست تالاب هاي در معرض تغييرات شديد اكولوژيكي  قرار دارد(مونترو). مهمترین جوامع گیاهی و جانوری منطقه به شرح زیر است که با توجه به وضعیت موجود رو به نابودی می­باشند:

 جوامع گياهي اصلي عبارتند از(11) :
گياهان شور پسند  ( Halophytic   )،گياهان شن پسند ( pseammaphytic  )گياهان خشكي زي ( Xerophytic )
و گياهان آب پسند ( Hydrophtic   )
   همچنین درياچه اروميه شامل انبوه فراواني از جلبك هاي سبز – آبي مي باشد(4) . توليد بالاي اين جلبكها اساس زنجيره غذايي را ايجاد مي­نمايد . در حوزه اكولوژيكي درياچه اروميه ،27 گونه پستاندار ،  212 گونه پرنده ، 41 گونه خزنده ، 7 گونه دوزيست و 26 گونه ماهي وجود دارد(بهروزی راد،1386) . درياچه اروميه زيستگاه زمستان گذراني گروههاي بزرگي از مرغان آبزي  ( بويژه اردكها و مرغان دراز پا Waders ) مي باشد . علاوه بر اين بزرگترين كلنيهاي توليد مثلي فلامينگو در ايران و همچنين پليكان سفيد را پذيرا مي شود(12) .
   دو نوع از پستانداران در معرض نابودي به جزاير پارك ملي درياچه اروميه معرفي و در آنجا جمعيت آنها افزايش يافت . اين دو نوع پستاندار گوزن زرد ايراني  Dama  mesopotamica و قوچ و ميش ارمني  Ovis  orientalis  gimelini  مي باشد(10) .  
   مهمترين بي مهره آبزي درياچه اروميه  Artemia  urmiana  مي باشد كه يك گونه ميگوي بومي آب شور است . اين جانور از رده سخت پوستان بوده و تامين كننده غذاي بسياري از گونه هاي مهم پرندگان ( فلامينگو ) مي باشد .
    در درياچه اروميه تعداد زيادي زيستگاه هاي آبي و خشكي وجود دارد . 17 سايت بحراني شامل خود درياچه بعضي زيستگاه هاي خشكي مهم و تالابهاي اطراف درياچه به عنوان مهمترين نواحي جهت مديريت حفاظتي و حمايتي مطرح شده اند .
   گونه هاي در معرض تهديد پرندگان ثبت شده در حوزه اكولوژيكي درياچه اروميه(سال 1379 IUCN)شامل موارد زیر است:
با كلان كوچك  -   اردك بلوطي  -  غاز پيشاني سفيد كوچك  -   خروس كولي دشتي -  عروس غاز -  ميش مرغ -  اردك مرمري -  متاي پاسرخ -   اردك سرسفيد -  دليجه كوچك

عوامل تهديد

كاهش آب هاي ورودي به درياچه و در نتيجه افزايش شوري آب آن و برداشت غير اصولي از ذخاير آرتميا آن عامل اصلي تهديد مي­باشند. جذب گردشگر به جزاير بدون داشتن برنامه مدون و مديريت گردشگران ازعوامل ديگر تهديد بقا جزاير درياچه مي باشد.احداث استراحتگاه متعدد وهتل ها درسواحل درياچه ودخل وتصرف درحواشي آن و سرريز پساب هاي استراحتگاه ها وهتل ها به درياچه از عواملي هستند كه بقا درياچه را تهديد مي­كنند.به طوركلي عوامل تهديد كننده آن را ميتوان به دو دسته تقسيم نمود(13):

الف)انساني:شامل استفاده بي رويه از منابع آب، توسعه بي رويه كشاورزي در اطراف درياچه، احداث جاده میانگذر، توسعه بی­رویه سدها و .... مي باشد.

ب)طبيعي: شامل كاهش نزولات آسماني و تغييرات آب و هوايي ميباشد.

که البته سهم عوامل انسانی به مراتب بیشتر از عوامل طبیعی است.

بحران

بحران درياچه ارويه زخم كهنه اي است كه هم اكنون سرباز كرده است واين نتيجه سه دهه توسعه ناپايدار وبي رويه درمنطقه است كه بارگذاريهاي غير قابل تحملي را براي اين حوزه ايجاد كرده است. برخي ادعا ميكنند وجود جاده ميانگذر با عث وضعيت فعلي شده است چون باعث شده است كه درياچه به دوقسمت تبديل شود به طوري كه مانع تبادل آب وگردش آن ميشود. علي رغم خشكسالي هرساله 5% برتوليدات محصولات كشاورزي  دراستان هاي حاشيه افزوده ميشود كه اين امر نشان دهنده آن است كه فشار  برمنابع آبي اعم از آبهاي سطحي وزيرزميني درمنطقه به شدت افزايش يافته است.انتقال آب و بارورسازي ابتكارهاي اورژانسي است.البته سطح آب درياچه اروميه 2.5 متر كمتر ازسطح تراز اكولوژيكي است براين اساس بين 10-12 ميليارد متر مكعب كمبودآب داريم كه با احتساب ورود سالانه 3.1 ميليارد متر مكعب آب به درياچه با وضعيت تبخير كنوني طي يك دوره 5 ساله به سطح اکولوژيك دريا برسيم(9).

                             

شکل شماره 2: تصویر ماهواره‌ای از دریاچه ارومیه در سال ۲۰۰۳ ( دو نیم شدن دریاچه به خاطر پل میان گذر دریاچه در مرکز آن مشخص است.)

   بهره برداری از منابع آب بدون توجه به حق آبه علت اصلی خشکی دریاچه ارومیه است. منظور از حق آبه، حداقل آبی است که ساختار و فرآیند اکولوژیک و عملکرد یک تالاب را برقرار نگه دارد. اگر از آب طوری بهره برداری کنیم که حداقل آبی که برای بقای تالاب لازم است فراهم نشود، حق آب رعایت نشده و گویی ریشه حیات تالاب را خشک کرده­ایم و در حقیقت حق آبه برای تالاب مثل خط فقر برای ماست. از میان پیشنهادات صورت گرفته برای نجات ارومیه مثل انحراف رود ارس، انتقال آب خزر یا بارورکردن ابرها و... هیج کدام نمی­تواند در دراز مدت موثر واقع شود و تجربه تاریخی نشان داده، برای رفع مسایل محیط زیستی ما تنها باید از طبیعت الگو بگیریم! پس با دستکاری های بیشتر طبیعت، کمک نخواهیم کرد. انتقال آب بین حوزه های مختلف برای احیای دریاچه ارومیه نادرست است اگر عامل حیات یک حوزه را بگیریم و به حوزه دیگر منتقل کنیم، نه تنها باعث مرگ حوزه انتقال دهنده می شویم، کمکی هم به حوزه دریافت کننده، نخواهیم کرد؛ زیرا به هر جهت یک عامل بیگانه است و نمی تواند به تعادل منجر شود. هیچ توازنی بین آب دریای خزر و ارومیه وجود ندارد. هیچ توازنی بین آب دریای خزر و ارومیه وجود ندارد؛ زیرا از نظر بیوفیزیکوشیمیایی هر آنچه به ارومیه ریخته می شود، بیگانه است؛ ترکیب آب، موجوداتی که به دنبالش می آیند و... بیگانه اند و کمکی به احیا نخواهند کرد.

   همچنین هر پهنه آبی یک فرصت اقتصادی است ولی نباید فراموش کنیم که خون بقا دهنده به تالاب، آب است. سد زدن های بدون توجه به حق آبه در حال حاضر بزرگترین معضل سیستم های تالابی است و به رغم این که سد ها برای تامین آب کشاورزی یا آب شرب یا انرژی برقابی است اما کثرت در سد زدن در یک حوزه یا عدم رعایت حداقل آبی که باید به پایین دست سیستم تالابی برسد، عملا باعث خشک شدن دریاچه ها و تالاب ها می شود. با خشک شدن دریاچه ها و تالاب ها ما علاوه بر از دست دادن فرصت های اقتصادی، با مشکلاتی نیز مواجه می شویم زیرا بستر دریاچه ها رسوبات دانه ریز دارند و در زمان خشک شدن تالاب با کوچکترین وزش باد، فعال شده و زمین های کشاورزی و زندگی مردم پیرامون را دچار مشکل می کند. محلی مثل ارومیه که یک دریاچه فوق شور هم است وقتی رسوبات تبخیری اش رطوبت خود را از دست می دهند و با وزش باد فعال می شوند، زمین های اطراف را به شعاع یک تا 100کیلومتر از زندگی خالی می کند. زیرا زمین کشاورزی که شاید با سد احداثی روی رودهای ورودی به دریاچه آبیاری می شدند با نمک یا ماسه های روانی که با این رسوبات می آیند از بین می روند. با یک بی توجهی نسبت به آینده و مدیریت نابخردانه، هم دریاچه از بین می رود هم اقتصاد و معیشت پیرامونش. در حقیقت با از بین رفتن یک دریاچه در اثر عملکرد نادرست ما هم عملکردهای اکولوژیک دریاچه از بین می رود و هم آسیب هایی به اقتصاد ما وارد می شود و زمینه مهاجرت فراهم می شود و حاشیه نشینی ایجاد می کند. پیامدهایی که اگر طبیعت را به خود واگذار کنیم، 150-100 سال طول می کشد تا بتواند با حذف انسان، دوباره تعادلش را بازگرداند.
درپایان پیشنهاداتی برای بهبود وضعیت موجود ارائه می­شود:

  • گسترش  آگاهی هاي عمومی در كاهش  مصرف منابع آب حوضه
  • شناسایی و جلو گیری از برداشتهای غیر مجاز از منابع آب سطحی و زیر زمینی
  • مطالعه ریسک خشکسالی حوضه آبخیز
  • مطالعه چگونگی احیاء تالابهای اقماری
  • پایش کمی و کیفی منابع الاینده دریاچه و تالابهای اقماری و غیره
  • اجرای طرح هاي مدرن آبیاری نوین
  • نظارت بر پارامترهای کیفیت آب به طور پیوسته
  • مطالعه پارامترهای کیفیت آب و تعیین اثر بالقوه انسان ها روی سیستم آبی دریاچه ارومیه
  • مطالعه اکوسیستم های آبی از طریق تشخیص اثرات متقابل بین مشخصات بیولوژیکی، شیمیایی و هیدرولوژی
  • جلوگیری از احداث هرگونه سد و تخریب سدهای گذشته و یا حداقل تبدیل آنها به سدهای کوچکتر
  • افزایش بهره وری در بخش کشاورزی استان
  • الهام گرفتن از خود طبیعت برای هر گونه تغییر در وضعیت دریاچه

  

فهرست منابع

  1. بهروزی راد ، بهروز ، 1386 ، تالاب های ایران ، سازمان جغرافیای نیروهای مسلح ، تهران ، 798 ص.
  2. رضا، عنایت الله. «دریاچه اورمیه». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج. ۱۰. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۰. ۴۲۲-۴۲۴ ‎. بازبینی‌شده در ۲۰۱۲-۰۵-۱۳. 
  3. احمدی، محمدرضا ( 1381 )، جایگاه و نقش آریمتا در پل ارتباطی احداث شده در دریاچه ارومیه، همایش میانگذر دریاچه ارومیه و محیط زیست، 21-  20 آذرماه 1381 ، دانشگاه تهران.
  4. برونمارک و لارس، کریستر – هنسون، آندرس؛ مترجم : مهندس سید نصرالله حسینی. ١٣٨٤, ويرايش اول, چاپ اول، انتشارات نقش مهر.
  5. جلالی،ح و نیکودل ، م ( 1375 )، دریاچه ارومیه از دیدگاه زمین شناسی مهندسی، اولین کنگره زمین شناسی دانشگاه های ایران، کرمان.
  6. سازمان زمین شناسی کشور ( 1376 ) ، شرح نقشه زمین شناسی چهارگوش سرو ، چاپخانه خوشه .
  7. سایت سازمان محیط زیست استان آذربایجان غربی ،1389
  8. غضبان، فریدون و طلوعی جواد ( 1381 )، ویژگیهای رسوبی و هیدروشیمیایی دریاچه ارومیه و اثرات زیست محیطی آن. نشریه علوم زمین، شماره 6، صص 65-54 .
  9. فرهنگ جغرافیایی شهرستانهای کشور، شهرستان ارومیه، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران ۱۳۷۹ ص۲۳۹.
  10. فیروز ، اسکندر ، 1378 ، حیات وحش ایران ، مرکز نشر دانشگاهی ، تهران ،491ص.
  11. مظفریان ، ولی الله ، 1375 ، فرهنگ نامهای گیاهان ایران ، چاپ نوبهار ، تهران ،594ص.
  12. منصوری ، جمشید ، 1379 ، راهنمای صحرایی پرندگان ایران ، نشر ذهن آوینه ، تهران ،498ص.
  13. نظریها، مهرداد ( 1381 )، مقایسه پیامدهای احداث میانگذر خاکی شهیدکلا نتری برروی دریاچۀ ارومیه و خاکریزگریت سایت لیک دریای یوتا آمریکا، همایش میانگذر دریاچه ارومیه، 21 - 20 آذرماه 1381 ، دانشگاه تهران.
  14. Carpenter, D. J., and Carpenter, S. M., (1983), Modelling inland water using Landsat data, Remote Sensing of Environment, 13, 345-352.
  15. Eugster, P., (1980). Geochemistry & Evaporite Lacustrine Deposites. Ann. Rep. Earth Plant Sci-pp: 33-36
  16. Peliter , l.,1950 . ’The geographic cycle in periglacial regions as it is related to climatic geomorphology’,Annuals of the association of American Geographers,40,214-236.

  جمله پایانی اینکه : درياچه اروميه فدای توسعه بی‌رويه كشاورزی شده به گونه‌ای كه اگر كشاورزی منطقه تغییری در خود ایجاد نکند، ديگرامیدی به نجات درياچه اروميه نخواهد بود.

بازدید 15358 بار
آخرین ویرایش در شنبه, 05 ارديبهشت 1394 ساعت 08:58

ارتباط با ما

آدرس

ایران - تهران - دانشگاه علم و صنعت - دفتر مرکز پژوهش و فناوری علم و توسعه.

تلفن و فکس

77240664 - 021

021 - 77240667

ایمیل

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید